زبان

زبان از بخشهای مهم میراث زیست شناختی انسان است . در فاصله کوتاه بین 5/2 تا 3 سالگی کودکان از مرحله ادای کلمه به گفتن جملات درست پیشرفت می کنند . کودکان به کمک زبان نیازها ، حالات درونی و نگرش هایشان را به دیگران تفهیم می کنند . در یک سالگی برخی از کودکان به هنگام گرسنگی ، کلمات ساده ای مثل شیر یا آب را بیان می کنند .

زبان به انسان کمک می کند اشیا را در مقوله های نمادی و زبان شناختی رده بندی کند . زبان، انسان را قادر می سازد تا امور مختلفی را که خصوصیات مشترکی دارند، طبقه بندی کند مثل کلمه پرخاشگری که اعمال مختلفی دارد .

 

 کودک در کار زبان آموزی با تکالیف سنگینی روبرو است. کودک باید بر تمام سطوح زبان تسلط یابد. به این معنی که نه تنها باید اصوات گفتار را فرا گیرد، بلکه باید یاد بگیرد. چگونه با ترکیب آنها هزاران واژه بسازد. چگونه با ترکیب این واژه‌ها جمله‌هایی برای بیان اندیشه‌هایش بیافریند. شگفت آنکه بخش عمده این یادگیری در تمامی‌ فرهنگها و تقریبا در همه کودکان ظرف چهار تا پنج سال حاصل می‌شود.

 

صداهای قبل از تکلم

در دو سه هفته اول زندگی صداهای کودک در موارد مختلف یکسان و یکنواخت است. این صداها جنبه بازیابی دارد و با اراده و آگاهی انجام نمی‌شود. ولی کم کم بین گریه کودک و وضعیت او ارتباط برقرار می‌شود. به نحوی که مادر از طریق لحن گریه کودک می‌تواند به گرسنگی ، خواب آلودگی یا نیازهای دیگر او پی ببرد. اگر چه معمولا شروع تکلم را با بکار بردن اولین کلمات مشخص می‌کنند ولی می‌توان گفت که کودک از حدود سه ماهگی با ایجاد صدا به نحوی با محیط پیرامون خود رابطه برقرار می‌کند. ضمن اینکه اطلاعات کودک در مورد وضعیت خود بیشتر از شناخت او از صداها و اصوات است. بتدریج که کودک بزرگتر می‌شود و شنوایی نیز به کمک او می‌آید، آگاهی او از صداها بیشتر می‌شود. کودک در این مرحله به صدای دیگران گوش می‌دهد و از بازی با صداها لذت می‌برد.

این سر و صداها نه تنها برای کودک بلکه برای پدر و مادر نیز لذت بخش است و باعث می‌شود که آنها متقابلا به کودک پاسخ دهند و زمینه را برای تقلید او فراهم کنند. کودک از ماه سوم به بعد کم کم خود را با این صداها سرگرم می‌کند و از این به بعد قان و قون کردن کودک شروع می‌شود و از ماه ششم به بعد بطور فزاینده‌ای صداها را تقلید و تکرار می‌کند. صدای کودک از حدود یک سالگی کم کم شبیه تکلم بزرگسالان می‌شود. کودک در اواخر سال اول زندگی مجموعا دو سه کلمه یاد می‌گیرد، ولی قبل از بیان اولین کلمه بسیاری از صداها ، حالات عاطفی و تغییرات چهره و چند کلمه ساده مانند بابا و ماما را درک می‌کند. کودک در حدود نه ماهگی نسبت به اسم خود و کلمه‌های نه و نکن ، عکس العمل نشان می‌دهد و شروع به تقلید صداها می‌کند

تولید واج در کودک :

 در حدود سه ماهگی کودکان به هنگام بازی صداهای مصوت گونه از خود درمی آورند . این صداها اولین واج هایی است که کودک تولید می کند . در حدود 5 یا 6 ماهگی همه ی کودکان بطور ناگهانی شروع به غان و غون کردن می کنند و فراوانی میزان غان و غون کودک فقط میزان هیجان زدگی کودک و علاقه ی او را به ابراز هیجان به شکل صدا درآوردن را نشان می دهد.

صداهای معنی دار :

 در حدود یک سالگی غالب کودکان اولین صداهای معنی دار را تولید می کنند . اولین کلمات کودکان معمولا نام افرادی است که کودک بیشتر با آنان سروکار دارد و از اشیا نام آنهایی را یاد می گیرد که یا تغییر می کنند یا بیشتر با آنها بازی می کند . کودک نام حیوانات و اشیاء متحرک را زودتر از نام گیاهان و اشیای ثابت یاد می گیرد . نام غذا ، پوشاک و اسباب بازی هایی را که جابجا کردنش برایش آسان است بیشتر یاد می گیرد مثل : توپ ؛ آب ؛ پوف . ولی اشیائی را که نمی توانند در آن دیرتر یاد می گیرند مثل : میز ؛ دیوار ؛ پنجره . از یک کلمه ای که کودک 2 ساله بیان می کند معمولا نمی توانیم بفهمیم چه می گوید مگر آنکه بدانیم در چه زمینه ای حرف می زند ( توجه به بافت و محیط ) .

کودکان بیش از کلماتی که بیان می کنند ، می دانند . روانشناسان می گویند توانایی گیرند گی زبان کودکان معمولا بیش از توان تولیدی آنهاست . کودکان از یک تا سه سالگی حدوداً پنج برابر کلماتی را که بیان می کنند می دانند ؛ اما در شش سالگی معمولا 13 هزار کلمه می دانند .

بیش گستری و کم گستری :

       معنایی که کودکان به کلمات نسبت می دهند غالبا با معنایی که بزرگسالان به کلمات نسبت می دهند تفاوت دارد . آنان برخی از کلمات را بیش گستری می کنند ؛ سگ ممکن است به گربه و گاو و یا هر حیوان چهار پای دیگر هم اطلاق شود . بیش گستری کودکان معمولا براساس شباهت های ادراکی در شکل ، اندازه ، صدا یا جنس و حرکت است اما کودک برخی از کلمات را کم گستری می کند یعنی به معنای محدود تری به کار می برد مثلا یک کودک نه ماهه کلمه ی ماشین را فقط برای ماشین هایی که در خیابان حرکت می کنند به کار می برد نه به عکس ماشین یا ماشینهای پارک شده در خیابان .

بیش گستری در تولید گفتار بیشتر معمول است تا در درک مفهوم . بیش گستری مدت محدودی دارد و وقتی کلمه جدید را یاد می گیرد از بین می رود مثلا وقتی کودک نام گاو را یاد گرفت آنرا از سگ تمییز می دهد.

اولین کلمه‌ها

معمولا کودک در اواخر سال اول کوشش می‌کند کلمه و صداهایی را که می‌شنود تقلید کند. به این ترتیب در حدود یک سالگی کودک یکی دو کلمه معنی‌دار را بیان می‌کند. از پانزده ماهگی به بعد بسرعت به تعداد واژه‌ها افزوده می‌شود و این واژه‌ها چند برابر می‌شوند. کودک در 15 تا 24 ماهگی حدود 50 واژه را یاد می‌گیرد و از این به بعد به موضوع تکلم آگاهی پیدا می‌کند. یعنی می‌فهمد که هر چیز نامی ‌دارد و اشتیاق به کسب مهارت در سخن گفتن فزونی می‌گیرد و کودک روز به روز لغات بیشتری را فرا می‌گیرد. لغاتی که کودکان بکار می‌برند در مورد چیزهایی است که با آنها آشنا هستند و کارهایی است که می‌تواند انجام دهد. بنابراین اولین کلمه‌های بچه‌ها بسیار شبیه هم هستند.

کودک در دو سال اول زندگی شیفته حرکت
 و تغییر است. بنابراین اولین لغاتی که کودک بکار می‌برد، مربوط به چیزهایی است که حرکت می‌کند. کودک قبل از همه اسامی‌ و سپس افعال و سرانجام قیود و صفات را فرا می‌گیرد. اطرافیان کودک نیز باید تمرین را با کلمه‌های مورد علاقه کودک و نامهایی که بیشتر از همه سر و کار دارند شروع کنند و جمله سازی نیز بسیار ساده و با استفاده از همان گروه کلمه‌ها و اسامی ‌می‌باشند. تا قبل از سه سالگی اصرار در سخن گفتن کودک لزومی‌ ندارد. چون ممکن است مشکلات دیگری از جمله لکنت زبان را به دنبال داشته باشد.

اولین جمله‌ها

اولین جمله‌های کودک یک کلمه‌ای است و گفتن کلمه بابا از طرف کودک ممکن است به معنی بابا مرا بگیر باشد. در حدود دو سالگی کودک می‌تواند جمله‌های کوتاه دو کلمه‌ای و سه کلمه‌ای را ادا کند. این گونه جمله سازیها به جملات تلگرافی معروفند. کودک مرتبا کلمه‌های یشتری را یاد می‌گیرد و تمایل به ارتباط با دیگران در او افزایش می‌یابد. کودک در حدود سی ماهگی 300 تا 400 کلمه می‌داند. در سه سالگی مقدار زیادی از زبان را در نتیجه تقلید و تکرار فراوان می‌فهمد و حرف می‌زند و گنجینه لغات او سریعا افزایش می‌یابد. نیز مانند سایر مهارتها در کودکان مختلففرق می‌کند. بعضی کودکان کمی ‌جلوتر و یکی دو ماه قبل از یک سالگی تکلم می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد که بطور کلی دخترها در رشد زبان یکی دو ماه از پسرها جلوترند. برای کودکانی که تا هیجده ماهگی هنوز زبان باز نکرده و ارتباطی با اطرافیان و محیط برقرار نکرده باشند و یا تا بیست و چهار ماهگی کلمه‌ای نگفته و دلیل واضحی نیز برای حرف نزدن او در دست نباشد، باید چاره‌ای اندیشید. زیرا با توجه به دوره‌های حساس رشد ، اگر کودک به موقع زبان باز نکند عقب ماندگی‌های غیر قابل جبران بوجود خواهد آمد. سال دوم زندگی برای شد گویایی کودک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

همچنان که کودک به اواسط دو سالگی نزدیک می شود وقتی واژگان گفتاری آنان به پنج کلمه رسید دو کلمه را کنار هم گذارده و اولین جمله را آغاز می کند ؛ مثل آب بده . جملات دو کلمه ای کودک فقط اسم و فعل دارد .

جملات پیچیده : 

 

وقتی که کودک شروع به کاربرد جملات ساده چهار کلمه ای کرد و توانست بر علائم صرفی مثل جمع و علائم ملکی تسلط یابد به خودی خود جملات پیچیده در گفتارش دیده می شود کلمه ی ربط ((  و )) به طور کلی اولین کلمه ربطی است که کودک در سال سوم یاد می گیرد و به کار می برد .

تاثیرات محیطی در زبان : 

کودک زبان را در پایگاههای اجتماعی مختلف می آموزد . بسیاری از نظریه پردازان فرض را بر این دارند که مادر است که به میزان زیادی محیط زبانی اولیه کودک را شکل می دهد . مادران به هنگام حرف زدن با کودک خود زبان متفاوتی به کار می برند که به آن گفتار مادرانه گفته می شود . جملات بکار برده شده توسط مادر معمولا کوتاه و از لحاظ دستوری درست است . این نوع گفتار رشد اولیه ی زبان را تسهیل می کند .

 

تفاوت های زبانی در طبقات اجتماعی مختلف :

 

کودکان خانواده های طبقه ی متوسط به طور کلی در تمام اندازه گیری های استاندارد و توانش های زبانی از کودکان طبقه ی پایین نمره ی بیشتری می آورند ؛ شاید یکی از دلایل این امر این است که : مادرانی که متعلق به طبقات اجتماعی متفاوتی هستند به نحو متفاوتی با فرزندان خود حرف می زنند .

منبع :

رشد و شخصیت کودک : پاول هنری ماسن ؛ ترجمه ی مهشید یاسایی

 

چگونه می توانیم به رشد تكلم كودك كمك كنیم؟  (آموزش حرف زدن)

یكی از مراحل كلیدی رشد در سه سالگی كودك ، یادگیری تكلم است كه برای رشد مغزی، عاطفی و نیز رشد اجتماعی و حیاتی او لازم است. میزان یادگیری تكلم كودكان همانند سایر ابعاد رشدیشان تا حدود بسیاری با یكدیگر متفاوت است . این توانایی به عواملی از قبیل طبیعت و رشد جسمی قسمت هایی از بدن كه در امر تكلم دخالت دارند و نیز توانایی هوشی و یا وجود انگیزه از سوی محیط بستگی دارد . به خاطر داشته باشید كه پیشرفت های اولیه ، ارتباطی به توانایی هوشی كودك ندارد. بچه ها یادگیری زبان را قبل از آن كه بتوانند حتی كلمه ای را ادا كنند آغاز می نمایند. 

این نكته مهم است كه شما وقتی را برای صحبت كردن با فرزندتان آن هم به طور مستقیم اختصاص دهید . چرا كه این كار قوه تكلم او را تقویت می كند. در حین صحبت كردن به او نگاه كنید تا حس كند كه شما منحصراً به او توجه دارید . این كار به او كمك می كند تا حالت های صورت را یاد گرفته و با گفتار همراه سازد.

اگر صحبت كردن ساده و بچگانه برایتان خیلی غیرعادی و دشوار است به خودتان فشار نیاورید. در یادگیری زبان ، تكرار، نقش مهمی را ایفاء می كند و به نظر می رسد كه كودكان از آن لذت می برند.

درباره چه چیزهایی با او صحبت كنید؟

وقتی برای او كاری انجام می دهید مثلا وقتی او را به حمام می برید یا لباسش را می پوشانید سعی كنید درباره كاری كه انجام می دهید با او صحبت كنید. از او سؤال كنید ؛ و لو این كه مجبور باشید خودتان پاسخ آن را بدهید. چیزهایی را به او نشان بدهید و برایش تعریف كنید و توضیح بدهید كه به چه كاری می آید. وقتی بزرگتر شد و توانست روی صندلی بنشیند و شما را نظاره كند درباره كارهای خودتان توضیحاتی پی در پی به او بدهید.

مكالمات اولیه 

اسباب بازی ها

شعرها و آوازها

كتابها 

آغاز فهمیدن

لغات اولیه

بازی ها 

بازی پرسش و پاسخ

iranslp.com --- سایت گفتار در مانی