1. عنوان پایان نامه: مقایسه ضیابری و رشتی (دو لهجه از گویش گیلکی)

استاد راهنما: دکتر یحیی مدرسی

نگارش: سیدحمزه ملکی ضیابری

تاریخ فراغت از تحصیل: 8/8/1385

چکیده:

اثر حاضر در حوزه گویش شناسی به نگارش درآمده و به صورت مشخص، مقایسه دو لهجه (یا گونه جغرافیایی) از گویش گیلکی را هدف کار خود قرار داده است. از این دو لهجه، یکی متعلق به روستای ضیابر ــ از توابع شهرستان صومعه سرا ــ و دیگری متعلق به شهر رشت است. مقایسه دو لهجه، در تمام سطوح زبانی صورت گرفته و بررسی شباهت ها و مهم تر از آن، تفاوت های میان آن دو، مدنظر بوده است. پیش بینی می شد با توجه به این که دو گونه حاضر در دو نقطه به فاصله حدود پنجاه کیلومتر از یکدیگر به کار می روند و یکی در بافت روستایی و دیگری در بافت شهری مرکز استان ــ به عنوان گیلکی معیار ــ کاربرد دارد، تفاوت های قابل توجهی بین آنها وجود داشته باشد. بنابراین با جمع آوری داده های اولیه از دو لهجه ــ یکی از طریق شمّ زبانی و دیگری از طریق مصاحبه با گویشور رشتی و نیز استفاده از برنامه های رادیویی استان ــ کار مقایسه در سطح آوایی واجی، ساختواژی و واژگان، و بالاخره نحو صورت گرفت و میزان شباهت و تفاوت های میان دو لهجه تعیین شد.

با توجه به نتایج بررسی، بیشترین تفاوت ها در سطح آوایی / واجی (به خصوص در واکه ها) و پس از آن در ساختواژه (به خصوص ساختواژه فعلی)، واژگان و دست آخر، در نحو به چشم می خورد. علاوه بر تفاوت های محرزی که میان این دو لهجه وجود دارد، گرایش هایی نیز در هر یک و به خصوص در (ر) در سطح نحو و همچنین در حوزه واژگان موجود است که با تنوع همراه اند و در حقیقت، مرحله گذرِ یک تغییر را نشان می دهند. مثلاً در گونه (ر) گرایش به استفاده از حروف اضافه پیشین، بیشتر از حروف اضافه پسین وجود دارد و یا تمایل به قرار دادن صفت بعد از موصوف، بیشتر از گونه دیگر است. مجموع این گرایش ها نیز می تواند نشانه ای برای ایجاد تفاوت های بیشتر میان دو لهجه باشد.

2. عنوان پایان نامه: بررسی ساختار واژگان شاهنامه فردوسی

استاد راهنما: دکتر مصطفی عاصی

نگارش: مژگان رام

تاریخ فراغت از تحصیل: 31/6/1382

چکیده

پایان نامه حاضر، شامل چهاربخش است که هرفصل حاوی مطالب ذیل است:

در فصل یک این پایان نامه، زبان و واژگان زبان مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. البته موضوعات مطرح شده در رابطه با زبان، مربوط به زبانی خاص نیست. بلکه مطلبی است مربوط به همه زبان ها.

فصل دوم این رساله، به دو بخش تقسیم شده است. بخش اول آن نگاهی دارد به امر واژه سازی و این که آیا اصولاً واژه سازی، یک بحث جدی و ضروری است که از لحاظ علمی ضرورت آن ثابت شده است؟ و آیا وضعیت فعلی زبان فارسی که حکایت بر عدم توانایی این زبان برای پاسخ گویی به نیازهای واژگانی علم و تکنولوژی جهان حاضر دارد، نشان دهنده این است که زبان فارسی در ذات خود زبانی ناتوان است یا اینکه ظرفیت ها و توانایی های آن مورد استفاده قرار نگرفته است؛ و اگر چنین است، آن توانایی های نجات بخشی که می توانند زبان فارسی را از وضعیت فعلی آن خارج سازند، کدام اند؟

بخش دوم فصل دوم این رساله، به سخنی کوتاه درباره فردوسی، شاهنامه و شعر حماسی می پرازد.

در فصل سوم این رساله که قسمت اصلی کار است، ابتدا هدف، روش و مراحل کار این پژوهش توضیح داده شده و سپس واژگان مورد استفاده در شاهنامه از دو جنبه قاموسی و دستوری تجزیه و تحلیل شده اند.

فصل چهارم، فصل پایانی و نتیجه گیری حاصل از تجزیه و تحلیل واژگان و کل رساله است.

3. عنوان پایان نامه: فعل مرکب در زبان ترکی و اشتقاق های حاصل از آن

استاد راهنما: دکتر محمد دبیرمقدم

نگارش: طوبی حسین زاده آزاد

تاریخ فراغت از تحصیل: 31/6/1382

چکیده

فعل مرکب، یکی از بخش های جالب دستور زبان است. این مقوله، در زبان های مختلف از جمله در زبان فارسی مورد مطالعه قرار گرفته است. فعل مرکب در زبان فارسی توجه دستورنویسان ایرانی و حتی غیرایرانی را به خود جلب کرده است و زبان شناسان، با دیدگاه های نظری گوناگون به توصیف و تحلیل آن پرداخته اند. در این میان، جدیدترین رویکرد نظری را دبیرمقدم (1376) معرفی کرده است. وی تشکیل فعل مرکب را فرآیندی ساختواژی قلمداد کرد (ص 19) و دو فرآیند ترکیب و انضمام را در تشکیل این مقوله دخیل دانسته است. (ص 3). روحانی (1378) در رساله خود با عنوان فعل مرکب در ترکی به این مقوله نیز پرداخته است. وی انواع فعل مرکب را در ترکی معرفی و وجود انضمام در این افعال را نیز مطرح کرده است. وی مطالعاتش را براساس نظریه دبیرمقدم (1376) انجام داده و تعدیل هایی در این نظریه ایجاد کرده است تا مناسب توصیف زبان ترکی شود.

در رساله حاضر، نگارنده مقوله فعل مرکب در ترکی را دوباره مورد بررسی قرار داده و از گونه گفتاری زبان ترکی (لهجه اردبیلی) به عنوان پیکره زبانی استفاده کرده است. این پیکره، از پخش رادیوِ مرکز اردبیل ضبط شده است. نگارنده به توصیف انواع فعل در زبان ترکی پرداخته و همه فعل های مرکب موجود در پیکره را جمع آوری کرده سپس آن ها را به دو گروه فعل های مرکب ترکیبی و فعل های مرکب انضمامی تقسیم کرده است. در این میان، تعداد فعل های مرکب ترکیبی بیش از فعل های مرکب انضمامی است. در بخش بعدی، به معرفی انواع فعل مرکب ترکیبی پرداخته شده است. این فعل های مرکب، از ترکیب اسم، صفت / قید و گروه حرف اضافه ای با فعل حاصل می شود. چند نمودار و جدول آماری نیز برای روشن تر شدن اطلاعات، ضمیمه رساله شده است. پر بسامدترین فعل های مرکب با استفاده از همکردهای ol، Ela، var ساخته شده اند. فعل ol به معنی بودن و شدن، فعل Ela با مفهوم کردن و انجام دادن، و فعل var به معنی داشتن و بودن به کار رفته است.

بخش بعدی، معرّف فعل هایی است که از طریق انضمام، حاصل می شوند. برخلاف نتیجه گیری روحانی مبنی بر وجود تنها یک نوع انضمام که انضمام مفعول صریح به فعل در ترکی می باشد، دو نوع انضمام در داده های تحقیق این نگارنده مشاهده شده است که عبارت اند از انضمام مفعول صریح و فاعل به فعل. نگارنده با ارائه مثال هایی از پیکره و خارج از آن، به شرح این انواع پرداخته است. بخش بعدی رساله، به اشتقاق های حاصل از فعل مرکب در ترکی اختصاص دارد. نگارنده ابتدا به معرفی انواع پسوندهایی که از ستاک فعل، اسم و صفت می سازند پرداخته، سپس انواع مشتق های حاصل از افعال مرکب را که در پیکره وجود دارند، معرفی کرده و سپس، فراوانی شان را نشان داده است.